جلسة رونمایی کتاب جدید از مجموعة پژوهش باستانشناسی نشر و پژوهش شیرازه تحت عنوان زروان در حماسة ملی ایران دیروز سی ام تیرماه در اندیشگاه کتابخانه ملی برگزار شد. ابتدا ناشر کتاب خانم زیبا جلالی نائینی پس از ارائة تاریخچهای از فعالیت بیست سالة خود در عرصة نشر در راستای شناساندن تاریخ معاصر و کهن ایران، سخنانی در ارتباط با انگیزة خود برای انتخاب کتاب مزبور ایراد کرد . وی نوع رویکرد روشنگرانه نویسنده به آیین زروانیسم را از جمله دلایل این گزینش برشمرد که از زوایای گوناگون و در چالش تاریخی تأثیر و رسوبات این تفکر در ذهنیت امروزی ایرانی را آشکار کرده است.

دکتر حمیدرضا اردستانی رستمی، نویسندۀ کتاب زروان در حماسۀ ملّی ایران با گفتنِ این نکته سخن خود را آغاز کرد که اسطوره ها در تحلیل خُلق و خوی مللِ مختلف، بسیار کارآمد هستند؛ از این روی بسیاری از رفتارهای اجتماعی یا سیاسیِ ایرانیانِ امروزی را میتوان در روایتهای اسطورهای پیشین جستوجو کرد. وی در ادامه افزود که در این اثر ، در دو بخش مستقل به تأثیرگذاریِ کهنآیینِ زروانی بر فرهنگ ایران و شاهنامه پرداخته است؛ امّا از تأثیر و نفوذ کیش زروانی بر کردار امروز ایرانیان غفلت نکرده و کوشیده است ارتباطی میان خُلق و خوی ایرانیانِ امروز و دیروز برقرار کند. پس از این سخنان، نویسندۀ کتاب با آوردن نمونههایی از کتاب، به تأثیر کیش زروانی بر شاهنامه پرداخت.
پس از این، اسطوره پژوه و مانیشناس برجسته، دکتر ابوالقاسم اسماعیلپور ضمنِ ستایشِ کتاب زروان در حماسۀ ملّی ایران و اشاره به تازگیِ مباحثِ آن، این نکته را بیان کرد که کتاب میتوانست در دو مجلّد به چاپ برسد. وی در ادامه به توضیح دربارۀ باور زروانی پرداخت و ایزد زروان، ایزد زمان ایرانی را با ایزدان زمان در فرهنگهای دیگر سنجید. دکتر اسماعیلپور باور زروانی را باوری تقدیرگرایانه در ایران باستان معرّفی کرد که نقطۀ اوج آن دورۀ ساسانیست؛ چراکه جامعۀ عهد ساسانی، جامعهای طبقاتی بوده و باید این مسأله به مردم القا میشده است آنچه برای آنها تقدیر شده، تغییرپذیر نیست و باید فقر و طبقهای را بپذیرند که در آن گنجانده شدهاند. دکتر اسماعیلپور به یگانهپرستی ایرانیان نیز اشاره کرد و باور به ثنوی خواندنِ ایرانیان را هم نادرست خواند. در پی این سخنان، دکتر مهدی ماحوزی نیز ضمنِ بزرگداشتِ مدیر نشر و پژوهش شیرازه به دلیل چاپ و نشر کتابهای متعدّد علمی، به ایراد سخنانی دربارۀ یگانهپرستی ایرانیان پرداخت.
سپس آقای دکتر امیراحمدیان استاد جغرافیای سیاسی در دانشگاه تهران و کارشناس منطقة اوراسیا به مبحث جهان ایرانی و ایران فرهنگی و نیز اهمیت و نقش حیاتی شاهنامه در این گسترة فرهنگی پرداخت. وی به تعریف واژة ایران زمین در پیوند با ماندگاری فرهنگ و تمدن ایرانی به عنوان فصل مشترک ملل کشورهای مختلف منطقه اشاره کرد و نقش فردوسی و شاهنامه را در حفظ زبان و هویت ایرانی اساسی دانست.
در آخر جلسه آقای دکتر ماحوزی از زنده یاد استاد محمدرضا جلالی نائینی و نقش برجستة فرهنگی و پژوهشی وی یادکرد. در ادامه از نویسندة کتاب و استاد اسماعیل پور برای این کار گرانقدر تجلیل و باردیگر بر آزاده اندیشی فردوسی و جهان بینی او تأکید نمود.